รากหญ้าอาเซียน องค์การอาเซียน

บทบรรยายที่ผมเสนอเมื่อวาน (16 สิงหาคม 2555) ในงาน “วิพากษ์วัฒนธรรมอาเซียน จากร่วมรากสู่ร่วมสมัย” ยาวเกือบหนึ่งชั่วโมง มีตอนหนึ่ง ผมวิจารณ์ Master Plan on ASEAN Connectivity ดังนี้

เมื่อลองค้นคำสำคัญๆ ที่ปรากฏในแผนงานหลักยาว 80 หน้าดังกล่าว ผมพบอะไรน่าสนใจหลายอย่าง

(1) ด้านสิทธิ เสรีภาพ และประชาธิปไตย ผมไม่พบคำว่า democracy เลย ไม่พบคำว่า rights, human rights, freedom ในความหมายทางการเมือง กลับพบคำว่า traffic rights สิทธิในการเดินทาง freedom to traffic ซึ่งเป็นเรื่องของการเดินทางติดต่อระหว่างประเทศ เป็นสิทธิทางธุรกิจ สิทธิทางเศรษฐกิจเป็นหลัก

ไม่มีคำว่า human rights ไม่มีแม้แต่คำว่า cultural rights หรือสิทธิทางวัฒนธรรม ซึ่งเป็นสิทธิที่สหประชาชาติและยูเนสโกให้ความสำคัญมากขึ้นในระบะสิบปีที่ผ่านมานี้ คำว่าสิทธิในความหมายของการคุ้มครองสิทธิบุคคลมีคำเดียวและปรากฏไม่เกินสองครั้ง คือคำว่า rights of migrant workers (p. 28, 55) ซึ่งก็เป็นไปเพื่อตอบสนองผลประโยชน์ทางธุรกิจมากกว่า

(2) ด้านความเหลื่อมล้ำของสังคม พบคำว่า inequality ครั้งเดียวในภาคผนวก นอกจากนั้น คำว่า class, hierarchy ไม่ปรากฏในความหมายเชิงสังคมหรือเชิงการเมือง แต่มีคำว่า gap ช่องว่าง เต็มไปหมด

(3) ด้านประชาสังคม เมื่อลองค้นคำว่า community, participation ไม่พบคำสองคำนี้ในความหมายของการมีส่วนร่วมของประชาชน มีเพียงคำว่า participation of stakeholders และ participation of ASEAN’s members

ส่วนคำว่า community ในความหมายของการเป็นหน่วยทางสังคมหรือการเมืองของประชาชน ก็ไม่มี มีที่เดียวที่พบคือ community-based ecotourism (p. 73) มีคำว่า people อยู่ทั่วไป แต่เป็นคำที่ไม่มีพลัง เป็นผู้รับการช่วยเหลือ ต้องการการเพิ่มศักยภาพ

(4) ด้านกลุ่มคนที่ควรได้รับการเอาใจใส่ พบคำว่า women ครั้งเดียว (p. 27) คำว่า youth มีมากกว่า แต่ทั้งสองคำนั้นก็อยู่ในบริบทของการรับความช่วยเหลือ โดยเฉพาะผู้หญิง ไม่ได้เป็นผู้แสดงของตนเองเลย

ส่วนคำที่ไม่พบเลยคือคำว่า ethnic ที่น่าสนใจอีกคำคือ พบคำว่า worker มากพอสมควร แต่ไม่พบคำว่า laborer เหมือนองค์การอาเซียนจงใจเลี่ยงคำในเชิงการเมือง ความหมายในเชิงการเมืองของคำนี้

จากชุดคำทั้ง 4 นี้ สรุปได้ว่าตามแผนงานนี้ องค์การอาเซียนไม่ต้องการยุ่งเรื่องการเมือง และที่ไม่อยากยุ่งอย่างยิ่งคือการเมืองแบบเสรีนิยมประชาธิปไตย

– องค์การอาเซียนไม่ต้องการคุ้มครองสิทธิอื่นใดนอกจากสิทธิทางเศรษฐกิจ (ความจริงมีคำว่า rights อยู่บนปกแผนงานนี้ด้วย คือคำว่าลิขสิทธิ์)

– องค์การอาเซียนให้ความสนใจกับความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจ แต่เลี่ยง ไม่ใช้คำที่ส่อไปในทางการเมือง หรือในทางโครงสร้างสังคม จึงใช้คำว่า gap เต็มไปหมด นั่นแปลว่าองค์การอาเซียนสนใจเพียงลดความเหลื่อมล้ำโดยไม่สนใจปัญหาเชิงโครงสร้างที่ก่อให้เกิดและธำรงความเหลื่อมล้ำนั้นอยู่

– องค์การอาเซียนไม่สนใจประชาชนที่เป็นกลุ่มก้อน ที่เป็นกลุ่มทางสังคมหรือกลุ่มทางการเมือง สนใจเฉพาะคนที่เป็นปัจเจก

– องค์การอาเซียนไม่สนใจกลุ่มชาติพันธุ์ แทบไม่สนใจผู้หญิง และมองผู้หญิงและเด็กในฐานะผู้รอรับการช่วยเหลือ มากกว่าจะเห็นพลังของพวกเขาต่อการพัฒนาสังคม

“ความเชื่อมโยง” สำหรับองค์การอาเซียนจึงเป็นการกำกับควบคุมให้เกิดความเชื่อมโยงที่คุ้มครองสิทธิทางเศรษฐกิจและตอบสนองผลประโยชน์ของคนบางกลุ่ม

แต่ไม่มีหลักประกันคุ้มครองสิทธิให้คนด้อยอำนาจ และไม่แน่ใจว่าจะมีหลักประกันให้กับการกระจายผลประโยชน์อย่างชัดเจนเพียงพอ เนื่องจากไม่มีภาพที่ชัดเจนเกี่ยวกับคนเหล่านี้ตั้งแต่แรก

ขอบคุณกลุ่มนักศึกษา “อุษาคเนย์ที่รัก” ศิลปศาสตร์ ธรรมศาสตร์ ที่เชิญไปบรรยาย ทำให้ได้คิดอะไรเพิ่มมากมาย ขอบคุณประชาไทที่บันทึกการบรรยายมาเผยแพร่ที่

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: