วัดสายตา

บันทึกคำวิจารณ์ในงานสัมมนาทางวิชาการเครือข่ายนักศึกษาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยาครั้งที่ 1 วันที่ 27 มกราคม 2556 มธ. ศูนย์รังสิต

เพ่งมอง ส่องสนาม ตามไปดู ทดลองรู้ เสนอสู่สังคม สังคมวิทยา-มานุษยวิทยาทัศนาอะไร

1.เพ่งมอง

ขอลองพินิจมองงานแต่ละชิ้นดูก่อน
– วัวชนบางกอก พูดกลับไปกลับมาระหว่างสโมสรฟุตบอลกับแฟน ทำให้ไม่ชัดว่าศึกษาอะไรกันแน่
– เด็กผี ประเด็นพิธีกรรมกับภาษาไม่ชัดเจน ยังต้องนำเสนอรายละเอียดอีกจึงชัดขึ้น
– นักมวย ครูฝึกมวย ข้อมูลน้อยกว่าทฤษฎี เขียนบทสัมภาษณ์ คำพูดของผู้คนน้อยไป ก็เลยไม่ค่อยบรรลุวัตถุประสงค์ที่ต้องการแสดงความเป็นตัวตนที่ไม่ passive ของนักมวย แต่ตอนเล่า ตอนบรรยาย ทำได้ดีกว่า
– แมลงสาบ ตั้งต้นบอกว่าใช้จิตวิเคราะห์ แต่เนื้อในใช้แนวคิดระบบความหมาย

2.ส่องสนาม

การมองโลกแบบสาขานี้จำกัดพื้นที่การศึกษา เพื่อเพ่งภาพสังคมให้ชัดเจนขึ้น เราไม่มองแบบรวมๆ ปนๆ กันไปหมด แต่ทำอย่างไรที่จะให้ภาพเล็กๆ นี้ไม่หลุดแยกออกจากสังคมที่ใหญ่ขึ้น ไม่ว่านะเป็นท้องถิ่น ประเทศ ภูมิภาค หรือโลก

– โรงฝึก ไม่ค่อยเห็นภาพค่ายมวย
– เว็บไซต์เด็กผี ตั้งอยู่ไหน ไม่มี site ให้เห็น หรือพวกเขารวมตัวกันอย่างไรกันแน่
– แฟนสโมสรฟุตบอล สนามกีฬา นอกสนาม ออนไลน์ แสดงการสัมพันธ์กันของหลายพื้นที่
– ระหว่างคนกับสัตว์ ผ่านจิตใจคน ไม่ได้ดูจิตใจสัตว์ แต่เอาเข้าจริง ดูที่วัฒนธรรม ความหมาย

ทั้งหมดนี้สะท้อนได้บ้างว่า นศ. สม. ในปัจจุบันสนใจเรื่องอะไร สนใจพื้นที่แบบไหน สนใจตัวเองมากขึ้น

3.ตามไปดู (วิธีการศึกษา)

สม.ศึกษาด้วยวิธีไหน หรือจะเรียนวิธีการศึกษาจากสาขาอื่นอย่างไรได้บ้าง
– สัมภาษณ์ หลายชิ้น ในงานเขียนแสดงได้ไม่ค่อยชัด แต่เห็นมากขึ้นเมื่อตอนนำเสนอ วิธีนี้ช่วยให้เราเห็นอะไร ช่วยให้เห็นชีวิตคนในรายละเอียด ช่วยให้เข้าใจตัวตน ปฏิบัติการ และกลวิธีในการจัดการชีวิตแต่ละคนในโครงครอบของสังคม
– สังเกต น้อย ไม่ค่อยเห็นภาพอย่างค่ายมวย สภาพค่ายมวยเป็นอย่างไร ไม่รู้ไม่เห็นจากงานเขียน

– แมลงสาบ รวบรวมจากเอกสาร ข้อมูลชั้นสอง น่าจะลองพยายามศึกษาปฏิบัติการดูบ้าง เพราะวิธีนี้ช่วยให้เห็นเร่่ืองราวที่นอกเหนือจากปากผู้คน บันทึกต่างๆ เอกสารต่างๆ มักให้ภาพกว้างมากกว่าเรื่องราวเฉพาะกรณี และให้ภาพที่เป็นโครงสร้างมากกว่า
– เปรียบเทียบข้ามสังคมวัฒนธรรม เร่ืองแมลงสาบ วิธีเปรียบเทียบได้ท้าทายความคุ้นเคย
– ทบทวนประสบการณ์ภาคสนาม โดยเฉพาะงานเรื่องนักมวย ตอนเล่า เล่าถึงประสบการณ์การวิจัย ซึ่งน่าสนใจกว่าตัวงานที่เขียนออกมา งานเขียนไม่สนุกเท่าตอนเล่า

นศ. สม. และสาขาใกล้เคียง ยังสนใจใช้วิธีการแบบสังเกตแบบมีส่วนร่วมและการสัมภาษณ์อยู่ แต่วิธีหนึ่งที่ไม่ค่อยได้ใช้กันแล้ว ทั้งที่เป็นวิธีที่สำคัญคือการศึกษาเปรียบเทียบ งานแมลงสาบใช้วิธีนี้

4.ทดลองรู้: กรอบแนวคิด

ทำไมเราไม่มองโลกตรงไปตรงมาโดยไม่ผ่านทฤษฎี หรือการมองผ่านทฤษฎีดีกว่า หรือไม่ดีกว่าการไม่มีทฤษฎี ทฤษฎีมีไว้ทำไม ช่วยนำทาง ช่วยให้สื่อสารกันข้ามพื้นที่ข้ามปรากฏการณ์กันได้

– อัตลักษณ์ การสร้างความหมาย การสร้างสังคม พูดถึงบ้าง แต่น้อยมาก ใช้ทฤษฎีเหมือนแต่งหน้าแต่งตา โดยที่โครงสร้างหน้าตาจริงๆ ไม่ได้สวยอะไรขนาดนั้น
– ที่น่าสังเกตคือ แนวคิดแบบนี้เป็นที่นิยมมาก ทำไม? สังคมกระจัดกระจายมากขึ้นหรือเปล่า ความสนใจต่อตนองมีมากขึ้นหรือเปล่า แนวคิด “วัฒนธรรม” เปลี่ยนไปแล้ว หรือเรา “ปรับโฟกัสการมองโลก” ของเราไปแล้ว

แต่การมองแบบนี้ ทำให้ขาดภาพอะไรไปบ้างหรือเปล่า เช่น
– มักเน้นระดับจุลภาค แทบไม่มีภาพใหญ่ โครงสร้างใหญ่ งานนักมวย มีโครงสร้างนักการเมืองกับธุรกิจพนัน ฟุตบอลก็เช่นกัน อย่างมวย ที่น่าสนใจคือ การเปลี่ยนจุดเน้นจากการท่องเที่ยวไปเน้นการพนัน หากเข้าใจภาพกว้างด้วยจะเห็นสังคมที่เราเจาะลึกได้ดีขึ้น ไม่ใช่แค่การเห็นสังคมเล็กๆ ที่แยกขาดจากโลก กรณีเด็กผี แม้ศึกษาออนไลน์ที่ควรจะเป็นสังคมกว้าง ขนาดใหญ่ แต่กลับกลายเป็นแค่หมู่บ้านเล็กๆ ในโลกออนไลน์

– ไม่ค่อยเห็นความแตกต่าง ความขัดแย้งในกลุ่มหรือการให้ความหมายที่แตกต่างกันออกไปของปัจเจก ฉะนั้น ยังมองสังคม ระบบความหมายทแบบกลมกลืนเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันอยู่มาก
– ขาดมุมมองทางประวัติศาสตร์
– จิตวิทยาเชิงโครงสร้างนิยมของงานเรื่องแมลงสาบ น่าจะมีบริบทในชีวิตประจำวันและประสบการณ์ในชีวิตประจำวันบ้าง

5.เสนอสู่สังคม: การเขียน

– ทำไมนักเรียนสาขานี้เขียนหนังสือไม่น่าอ่าน แต่เพิ่งเห็นเหมือนกันว่า หลายคนนำเสนอได้น่าสนใจ สนุกดี
– ไม่ค่อยเห็นคำพูดคน มุมมองจากมุมเขาเองจึงไม่ปรากฏชัด นักมวย เทรนเนอร์ เด็กผี อ่อนด้านนี้ เขียนทฤษฎีมาก แต่ข้อมูลน้อย
– ส่วนใหญ่ยังต้องฝึกเขียน งานนักมวยต้องฝึกเขียนมากๆ

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: